Witamy w Lemanie

Edukacja regionalna

Gadki i wiersze kurpiowskie

Jeżeli chcesz kupić zbiorek gadek kurpiowskich

"Pusco ty moja" - skontaktuj się z naszą szkołą.

Gdzieś sie podzioł, Hipokratesie?!

Przezułem jo juz na tem śwecie kawoł casu, bo osmy krzyzik ni idzie; nie jedno zidziołem i poziem wom, ze downiej ludzie zdrowse byli. Tero te młode, to chodzo jek jeke paralityki: duze, cienke i pokrzyzione. Te, co to majo take włosy na śtorc, to zidać po jekemś cienskem wyraseniu, abo od zapercio; te take bziołe na gembzie, to od tech niejskech smrodow; a te chude jek ziechotki, to zidać z bziedy. Ciensko dziś utrasieć jekego runianego młodzioka; chyba ze po wypsiciu. Przyuwozułem, ze w nieście, to tech nieborokow nojcienzej chorech, to naznocajo takeni kolcykani – a to w uchu, a to w nosie ... . Jek pojade kedy na rynek z jekem jełoziokem do Kolna i tak sie napatrze na tech młodech, to az ni jech skoda. Tylo sie zietrzu trzymajo.

No, ale nareście i mnie sie trasiło. Take me roz słabości wzieny, ze cale na nogach nie mokem ustać. Poziedziołem tem nasem, zeby niech Pan Bog broni, mnie do spsitola zieść! A oni wzieni i me zazieźli. Wolo Bosko. Ucieknąć, nie uciekne, bo we łbzie ni sie krenci ..., ale i wstyd. Jek tylo weślim zaro wziena me tako jedna dochtorka i nakozała sie połozeć. Obmacała mnie, obmacała i poziedziała, ze do domu me nie puści. Co robzieć? Jek nakazujo, to wyrywać sie nie bende. Podumołem sobzie, ze tu nachci ludzie śkolone, nowocesne i na rzecy sie znajo. Ludzie godali, ze tero w tem spsitolu w Kolnie, to tak sie poznieniało, ze nie wszystke, co tu sie połozo, to zaro unierajo.

Posadzili me na takem maluśkem wozecku i ziozo jek jekego bziskupa. Tylo sie rozglondołem. Nie poziem, bo fajne te dochtorki. Wszystke chodzo tam w takech bzieluchnech kitlach z takeni duzeni kesieniani. Sykowne dziewcoki, ale jekeś take hunorowe. Ani sie chtorno uśniechnie, ani podokazuje ... . Zidać majo przykozane. Zazieźli me na sale, połozyli do łozka i z niejsca zaceni dziobac teni zostrzykani, gdzie tylo mogli – roz w renke, roz w stryjno; tylo sie nawrocołem. Przespołem jekoś noc, budze sie, a oni pozoranku nazot to samo. Polezołem ze dwa dni i te słabości ni przesły, ale znowus fest goleniska me zabolały. Jekeści krosty na mnie wystompsiły, spuchem cały jek kedyś Francyn Boluś jek go ros pscoły pocieny i ani sie ruseć. Jek nareście przysła ta nojwaźniejso dochtorka, w tem nojbzielsem kitelku z teni nojzienkseni kesieniani, to z niejsca sie jej pytom – co sie ze mno porobziło?! Jo nie ziem, cy ona tako hunorowo, cy wstydliwo, ale godajno to nie była. Poziedziała ni tylo, ze sie chyba ksyne pomylili i tero bendo jenocej leceć. Wolo Bosko. Leze. Jek ni znowus zaceni te goleniska chlapać jekemsiś ciortostwem, to nareście nawet wyscać sie nie mokem iść do tego jech wychodka. Nie poziem, bo przychodziły te dochtory codzień, cało kompanijo, zeby nas obejrzeć, ale zeby z chtornem co pogodać ..., to nie sło. Prosiułem jek ludzi – Puśćta me do domu, toć jo wom nic nie zrobziułem, zeby take boleści tu przezywać! Posłuchać, posłuchali, pomruceli coś do sie i pośli. A jo ani spanio, bo goleniska dokucały jek nieziadomo co, ani sie komu poskarzeć. Toć lekow roźnech – myśle sobzie – majo, bo co rus zidze, jek jekeś ludzie wchodzo do tego gabzinetu tej nojwaźniejsej dochtorki z takeni duzeni lekramowkani, a wychodzo z pusteni. No to co oni jej tam noso jek nie leki?! Zebym nioł z cego, to tez bym jej jeko torbe proskow zanios, ale renty mom tylo ksyne, to z cego? Ni ma retunku. Wzionem nareście rozaniec i tak modle sie do Nojśwentsej Panienki, zeby sie ulitowała i naucyła nareście tech mojech dochtorow jek mnie majo wyleceć.

Leszek Czyż

KSIĘDZOWSKO ZIŚNIA

Opoziem wom tako jedno rzec jek em buł jesce mały. Tero taki dzieciok, to mo wsio o cem tylo zamyśli, ale downiej tak nie było. Tero od Nikołaja, abo na wykup, to pełno torbe słodycow dostajo, a mnie chrzesno, to tylo kawoł psennego placka i pore psisankow przyniosła.
Totez roz, a było to w take skwarne lato, ślim z Jędrzejem sie wykompać do rowu i zobocylim na przećko plebanii tako fajno ziśnie,
a cało obsypano owocem. Udumalim, ze jek sie ściemni, to przydziem skustować ksyne tech ziśniow. Tak tez zrobzilim. Podeślim do niej pamrokem od strony zogajnika, zeby nicht nie zidzioł.
- Właź chyzo! - mozie do Jędrzeja - póki jesce zidać. Ty rzij i rzucoj,
a jo bende łapoł. -
Nie poziem, nie opsieroł sie za długo. Wloz i rzie, ale rzucać, to za duzo nie rzuco.
- Nie zrzyj - mozie - tylo rzucoj! -
A on co i roz to gordziel wyciągo i na coś patrzy. Ślepsie wytrzescuł, to
myślołem, ze sie teni pestkani udoziuł, ale nie. Za sile złazi.
- I cego złazis? - mozie - Som sie nazereś, a dlo mnie to co !? -
Ale on cale nic nie godo, tylo jesce chyziej złazi. Bryknoł i kładzie sie w trowe.
No jo - myśle sobzie - nałykoł sie tech ziśniow, przepadziwek jeden razem z pestkani i mu tero bełk dokuco. Juz chciołem na niego krzyceć, ale oglądom sie ..., a tu za mno ksiądz probosc z bzicem stoi. Moj Boże..., wszystke modlitwy na roz ni sie przybocyły. Na scęście probosc buł cłoziek starsy i nie trasiuł mnie po ciemoku tem bzicem. Jędrzej nie cekoł na mnie, ale jo i som chyzo droge do domu znalosem.
Do dziś onijom to księdzowsko ziśnie.

Leszek Czyż

Na starość

Jek cłoziek młody i zdrowy, to wsędy mo niejsce i posanowanie, a na starość, jek to na starość – chodzieć cięzko..., a i tylo przy psiecu cięgem siedzieć, to tez sie nakucy. Ani do kogo przemozieć, ani sie przed kem poskarzeć. Nie poziem, bo synowo mom dobro, jedzenio ni nie wydzielo, a i dobrem słowem casem przemozi. Od Bolusia i od wnuckow tez mom posane. Ale nojgorso, to ta samotność. Jek moja pomerła, to juz nawet powadzieć sie ni ma skem. Totez siedze tak całeni dniani abo przy psiecu, abo przy oknie i patrze tak na śwat przez sybe. Patrze niby to na pugrotki, niby na chlew cy stodołe, a zidze przed ocani nie te pugrotki, nie te obejście, tylo tamte moje lata młode. Zidze mojo Andzie jek to krowy doi, abo świniokom obdaje, jek razem zytko kosiem, jek stozem siano, jek nas Boluś umorusany loto po pugrotkach, abo jek razem idziem na pasterke ... . patrze tak i dumom, a gdzie sie to wsio podziało? Gdzie moja Andzia, co ni obziecała, ze razem starości dozyjem i pomrzem razem? Panientom jekby dziś kedym jo psiersero obocuł. To było w to zielganoc, co to wtencas taki tęgi desc uloł, ze cięsko było prześć. Wychodziem z kościoła, kazden sie skuluł i chyzo aby do domu. Wsendy porowy i błoto. Lece i jo, a przedemno jekeś dziewcoki, ale nie z nasej wsi, tez zidać uzijały sie jek mogły. Natencos jena poślizgnena sie i tylo w gore nogi, a te błoto tylo sie zostąpsiło pod nio. Nie mokem sie od śniechu utrzymać, alem podlecioł chyzo, złapołem jo pod pochy i podniosem. Jej do śniechu nie było. Spojrzała na mnie, a we mnie z niejsca jekby psiorun strzeluł. Mowe ni odjeno, a golenie zrobzily sie jek z drewna, ze przestompsieć ani na krok. Jek ni za sile odesło, to jej juz downo nie było. Poleciały zgarbzione tylo jem warkoce na plecach oddawały. Zmokem wtencas na nic zacem sie przywlokem do domu. Poźniej przez długi cas ani jedzenie ni nie sło, ani spanie, ani robota. Cale by urok na mnie rzuciła. Gdziem nie spojrzoł tamem zidzioł te jej corne ślepsie, a w niech take skry, jekby gziozdy na cornem niebzie. Poźniej zidziołem jo nie roz w niedziele jek sła do kościoła i po msy, ale zeby tak zagodać, tom sie nie mok odwazeć. Dopsierku jek była muzyka u Farynkow, tom jo wzion do tońca. Obtańcowalim wtencas chyba ze śterech i nawet wyślim na siułecke na pugrotki. Nie pogodalim za długo, bo za sile przylecioł ten, co to jo przyprowadziuł i rzie sie do mnie do bzicio. Śtachete oderwoł, zanierzuł sie..., ale juz mochnąć nie zdązuł. Takem mu garzcio w łusine przycelowoł, ze razem z to śtacheto az na płocie sie obstali. Jek wstoł, to tylo spode łba me znierzoł, wyter sie i poset. Poziedziołem sobzie, ze cekać ni ma na co. Zaro w niedziele po msy podsetem do Andzi i mozie jej tak: - Co chces to godoj Andziulka, ale tu ni ma co sie w lata zaciągać. Za niedługo spodziewojta sie raja od nas. Andzia ksyne sie zawstydała, ksyne uśniała i mozi: - Przysłać mozes, jo temu nie przeciwno, ale wola ojcow śwento. Niech sie psierw oni ugodajo, zacem ode mnie słowo dostanies.Poziedziołem tylo – Ostoń się z Bogem -, i poleciołem do ojcow zeby jem o tej zeniacce opoziedzieć. Nie przesło dwa niedziele, a juz i w rajby jechalim. Za raja wzienim Kaźnierza zzo strugi, bo chłop godajny i na rzecy sie zno. Nie pomne juz jek to w tech rajbach było, bo bułem fest przejenty, ale zidać nie tak licho, bo za niedługo i zmoziny sie odbyły, a po zniwach juz i ozenilim sie z Andzio. Dzieciokow nielim cało gromodke i wszystke sie uchowały. A kazde i urodne, i robotne – zidać w Andzie sie udały. Nojstarsy Boluś ostoł sie na gospodarce, a reśta po śwecie sie rozesła. Słonecko zidać zachodzi, pamrok sie robzi, zaro i ziecor. Pod kuchnio by rozpoleć, bo za sile nase od oporządku przydo. A jo siedze tak przy tem oknie i na śwat patrze, i nicht nie zie kogo jo ta cięgem wyglondom.

Leszek Czyż

MOZE SŁYSYS JESCE ...

Casem przed ziecorem kele tego płota

Patrzuł jek na polu błyscy tyle złota,

Jek te słonko co zachodzi ośwetlo brzezine

I łąki na bzieli i cało dziedzine.

A znow na jesieni, zaro po kopaniu

Patrzuł na te pola śwezo poorane

Patrzuł na te skiby i na te zogony

Jego słonem potem śwezo poświęcone.

Casem przed ziecorem, jek skońcuł robote

Lubziuł z papierosem stojeć przy tem płocie.

Dumoł tak i dumoł, nich nie ziedzioł o cem,

Potem spuscoł na doł swoje smutne ocy.

Tobzie słozik spsiewoł po zochodzie słońca,

Tobzie łąki, tobzie pola spsiewały bez końca.

Ziem, ze one, tatu, wołajo do ciebie;

Moze słysys casem, choc jesteś juz w niebie.

Leszek Czyż

OBZIETNICA

Siedział Kurp na pieńku kele starej sosny,

Siedział tak i dumoł; w domu dzieci rosły.

Kedy mu urosły, we śwat pojechały,

Ale sie nie mortsiuł – pomogać obiecały.

Obiecały ojcu, ze każdego lata

Bendo przyjezdzały na zieś z tego śwata.

Siedział Kurp na niedzy, siedział tak i basta,

Siedział i wyglondoł swojech dzieci z niasta.

Zacoł orać pole, oroł az do nocy,

Potem podnios w gore swoje smutne ocy.

Całe długe lato zeszło na oraniu,

Na sadzeniu, i zbzieraniu, i na tem cekaniu.

Siedział Kurp przy psiecu, bo już zima nasła.

Wreście przyjechały wszystke dzieci z niasta.

Ojca przywitały, całujo go w ręke,

Tako nioł przez lato z dzieci swych wyręke.

Siedział Kurp na pieńku kele starej sosny,

Ziedzioł, ze na zawse dzieci ze wsi posły.

Leszek Czyż